Güneş Alerjisi Nasıl Önlenir?

Güneş alerjisi tıbbi adıyla fotodermatoz güneş ışığına özellikle ultraviyole radyasyona maruz kalan cilt bölgelerinde gelişen anormal immünolojik veya toksik reaksiyonların genel adıdır. Polimorf ışık erüpsiyonu, solar ürtiker, kronik aktiniç dermatit, fotoalerjik ve fototoksik reaksiyonlar bu geniş hastalık grubunun başlıca formlarıdır. Genel popülasyonun yaklaşık yüzde on ila yirmisini etkileyen güneş alerjileri özellikle ilkbahar ve yaz aylarında güneş maruziyetinin artmasıyla semptomatik hale gelmekte ve hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Doğru tanı, tetikleyici faktörlerin belirlenmesi ve uygun koruyucu önlemlerin alınması güneş alerjisinin yönetiminde ve önlenmesinde temel yaklaşımlardır.

Güneş Alerjisi Türleri ve Mekanizmaları

Polimorf ışık erüpsiyonu en sık görülen idiopatik fotodermatoz olup özellikle genç kadınlarda ve açık tenli bireylerde daha yaygındır. Güneşe maruz kalan bölgelerde papüller, veziküller, plaklar veya eritemli lezyonlar şeklinde polimorfik bir klinik tablo oluşturur. Gecikmiş tip hipersensitivite reaksiyonuna benzeyen immünolojik mekanizmalar patogenezde rol oynamakta olup ultraviyole radyasyonun endojen bir fotoantijenin oluşumunu tetiklediği düşünülmektedir. İlkbahar başında ilk güneş maruziyetlerinde belirginleşen ve yaz boyunca kısmi tolerans gelişmesiyle azalan tipik bir mevsimsel seyir gösterir.

Solar ürtiker nadir fakat ciddi bir fotodermatoz olup güneş ışığına maruziyetten dakikalar içinde ürtiker kabarıklık, kızarıklık, kaşıntı gelişen ve gölgede kalındığında bir ila iki saat içinde gerileyen akut bir reaksiyondur. IgE aracılı tip I hipersensitivite mekanizmasıyla oluştuğu düşünülmektedir. Geniş vücut alanlarının etkilenmesi durumunda anafilaksi riski bulunmaktadır. Fototoksik reaksiyonlar belirli kimyasalların ilaçlar, bitkiler, kozmetikler varlığında ultraviyole ışığın absorbe edilerek doku hasarına neden olması sonucu oluşan non-immünolojik yanıtlardır. Fotoalerjik reaksiyonlar ise fotosensitize edici maddenin ultraviyole ile aktive olarak hapten görevi görmesi ve gecikmiş tip hipersensitivite reaksiyonu tetiklemesi sonucu gelişen immünolojik yanıtlardır.

Güneşten Korunma Stratejileri

Geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanımı güneş alerjisinin önlenmesinde birincil koruyucu yaklaşımdır. En az SPF otuz ve tercihen SPF elli koruma faktörüne sahip, UVA ve UVB ışınlarını birlikte bloke eden geniş spektrumlu ürünler tercih edilmelidir. Fiziksel filtreler çinko oksit ve titanyum dioksit ultraviyole ışınlarını yansıtarak ve saçarak engellerken kimyasal filtreler oksibenzon, avobenzon, oktinoksat ışığı absorbe ederek etkisiz hale getirmektedir. Güneş koruyucunun güneşe çıkmadan en az yirmi ila otuz dakika önce yeterli miktarda uygulanması ve her iki saatte bir özellikle terleme veya yüzme sonrası yeniden sürülmesi etkinliğin sürdürülmesinde kritik öneme sahiptir.

Fiziksel güneş koruması giysi, şapka ve güneş gözlüğü ile sağlanan mekanik bariyer güneş alerjisi olan bireyler için güneş koruyucu kremlere ek olarak uygulanması gereken önemli bir stratejidir. Ultraviyole koruma faktörü UPF değeri yüksek olan özel güneş koruyucu giysiler standart giysilere kıyasla çok daha etkili UV filtrasyonu sağlamaktadır. Geniş kenarlı şapkalar yüz, boyun ve kulak bölgelerini korurken UV filtreli güneş gözlükleri göz çevresi cildini ve gözleri korumaktadır. Gölge arama ve güneşten kaçınma özellikle ultraviyole radyasyonun en yoğun olduğu saat on ila on altı arasında doğrudan güneş maruziyetinden kaçınılması güneş alerjisi ataklarını önlemede temel bir davranışsal stratejidir.

Desensitizasyon ve Profilaktik Tedavi

Kademeli güneş alışkanlığı hardening polimorf ışık erüpsiyonu olan hastalarda ilkbahar başında kısa süreli ve kontrollü güneş maruziyetinin kademeli olarak artırılmasıyla doğal toleransın geliştirilmesini amaçlayan bir yaklaşımdır. Fototerapi ile desensitizasyon dermatoloji kliniğinde kontrollü koşullarda uygulanan dar bant UVB veya PUVA tedavisi mevsim öncesi profilaktik olarak uygulanarak immün toleransın indüklenmesini sağlayabilmektedir. Bu yaklaşım özellikle ciddi polimorf ışık erüpsiyonu olan ve yaşam kalitesi belirgin olarak etkilenen hastalarda mevsimsel profilaksi olarak değerli bir seçenektir.

Antihistaminikler solar ürtikerde semptomların kontrolünde ve bazı polimorf ışık erüpsiyonu hastalarında profilaktik olarak kullanılabilmektedir. Non-sedatif ikinci kuşak antihistaminikler setirizin, loratidin, feksofenadin günlük kullanıma uygun güvenlik profilleriyle tercih edilen ajanlardır. Beta-karoten, nikotinamid vitamin B3 ve antioksidanlar bazı çalışmalarda güneş hassasiyetini azalttığı gösterilmiş olmakla birlikte etkinlikleri sınırlı ve tartışmalıdır. Hidroksiklorokin şiddetli polimorf ışık erüpsiyonu vakalarında profilaktik olarak kullanılabilen ve immünmodülatör etki gösteren bir ajandır. Topikal veya oral kortikosteroidler akut atakların tedavisinde etkili olmakla birlikte uzun süreli profilaksi amacıyla kullanımları yan etki profilleri nedeniyle uygun değildir.

İlaç ve Madde İlişkili Fotosensitivite

Birçok yaygın kullanılan ilaç fotosensitiviteyi artırarak güneş alerjisi benzeri reaksiyonlara neden olabilmektedir. Tetrasiklin grubu antibiyotikler doksisiklin, tetrasiklin, non-steroidal anti-inflamatuvar ilaçlar piroksikam, naproksen, tiazid diüretikleri hidroklorotiazid, fluorokinolonlar siprofloksasin, levofloksasin, amiodaron, retinoidler ve bazı antidepresanlar en sık fotosensitize edici ilaçlar arasındadır. Bu ilaçları kullanan hastaların güneş koruması konusunda özellikle bilgilendirilmesi ve mümkünse fotosensitize edici olmayan alternatif ilaçlara geçilmesi önerilmektedir.

Bitkisel kaynaklar arasında bergamot yağı, limon ve diğer narenciye meyveleri, maydanoz, kereviz, havuç familyası Umbelliferae ve kantaron otu Hypericum perforatum fototoksik veya fotoalerjik reaksiyonlara neden olabilecek furanokumarinler veya hiperisin gibi fotosensitize edici bileşikler içermektedir. Parfüm ve kozmetik ürünlerdeki bazı kokulu bileşikler musk ambrette, bergamot esansı Berloque dermatit olarak bilinen fototoksik hiperpigmentasyona neden olabilir. Güneş alerjisi öyküsü olan bireylerin kullandıkları tüm ilaç, takviye ve kozmetik ürünleri fotosensitivite potansiyeli açısından değerlendirmeleri ve şüpheli ajanları elimine etmeleri tedavinin önemli bir bileşenidir.

Yaşam Tarzı Düzenlemeleri ve Hasta Eğitimi

Güneş alerjisi olan bireylerin güneş koruyucu davranışları tutarlı bir yaşam tarzı alışkanlığı haline getirmeleri uzun vadeli semptom kontrolünde belirleyicidir. Günlük güneş koruyucu uygulaması bulutlu havalarda bile UVA radyasyonunun bulutları büyük ölçüde geçebildiği bilinciyle sürdürülmelidir. Araç sürüşü sırasında bile cam arkasından UVA maruziyetinin devam edebileceği göz önünde bulundurulmalı ve gerekirse araç camlarına UV filtreli film uygulanabilmektedir. Tatil ve seyahat planlamalarında güneş yoğunluğunun yüksek olduğu destinasyonlarda ekstra koruyucu önlemler alınmalı ve akut atak durumunda başvurulabilecek sağlık kuruluşları önceden belirlenmelidir.