Anjiyoödem Nedir?
Anjiyoödem, cildin derin katmanlarında ve mukoza zarlarında meydana gelen ani şişliktir. Bu durum genellikle yüz, dudaklar, dil, boğaz, eller, ayaklar ve genital bölgede görülür. Anjiyoödem ürtiker ile birlikte ortaya çıkabilir veya tek başına görülebilir. Bazı durumlarda boğazda şişlik nefes almayı zorlaştırarak hayati tehlike oluşturabilir. Bu nedenle anjiyoödemi tanımak ve doğru müdahale etmek büyük önem taşır.
Anjiyoödem Türleri
Anjiyoödemin dört ana türü bulunmaktadır: alerjik anjiyoödem, ilaçlara bağlı anjiyoödem, idiyopatik anjiyoödem ve kalıtsal anjiyoödem. Her türün nedeni ve tedavi yaklaşımı farklıdır.
Alerjik anjiyoödem, bağışıklık sisteminin belirli maddelere aşırı tepki vermesi sonucu oluşur. Gıdalar, ilaçlar, böcek sokmaları, lateks veya çevresel alerjenler tetikleyici olabilir. Histamin salınımı damar geçirgenliğini artırarak doku altında sıvı birikmesine neden olur. Bu tür anjiyoödem genellikle ürtiker ile birlikte görülür ve antihistaminiklere iyi yanıt verir.
İlaçlara bağlı anjiyoödem en sık ACE inhibitörleri (anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri) ile ilişkilidir. Bu ilaçlar yüksek tansiyon tedavisinde yaygın olarak kullanılır. ACE inhibitörlerine bağlı anjiyoödem tedaviye başladıktan yıllar sonra bile ortaya çıkabilir ve histamin aracılı olmadığından antihistaminiklere yanıt vermez. Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar ve bazı antibiyotikler de anjiyoödeme neden olabilir.
İdiyopatik anjiyoödem, nedeni belirlenemeyen şişlik ataklarıdır. Kapsamlı değerlendirmelere rağmen tetikleyici faktör bulunamaz. Bu tür anjiyoödem kronik seyir gösterebilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.
Kalıtsal anjiyoödem, C1 inhibitör proteininin eksikliği veya işlev bozukluğundan kaynaklanan nadir bir genetik hastalıktır. Otozomal dominant kalıtım gösterir, yani ebeveynlerden birinin taşıyıcı olması çocuğa geçme olasılığını yüzde 50 yapar. Stres, travma, enfeksiyonlar veya hormonal değişiklikler atakları tetikleyebilir.
Anjiyoödem Belirtileri
Anjiyoödemin karakteristik belirtisi derinin derin katmanlarında ani başlayan şişliktir. Şişlik genellikle asimetrik olup bir tarafı daha fazla etkiler. Etkilenen bölgede gerginlik hissi, hafif ağrı veya yanma olabilir ancak kaşıntı genellikle ürtikerde olduğu kadar belirgin değildir.
Yüzde özellikle dudaklar, göz kapakları ve yanaklar sıklıkla etkilenir. Dudak şişliği görsel olarak çarpıcı olabilir ve konuşmayı veya yeme içmeyi zorlaştırabilir. Göz kapağı şişliği gözü tamamen kapatabilir. El ve ayaklarda şişlik hareket kısıtlılığına neden olabilir.
Dil ve boğazda şişlik en tehlikeli durumdur. Dil şişliği konuşmayı bozar ve yutmayı zorlaştırır. Boğazdaki şişlik hava yolunu daraltarak nefes darlığı, hırıltılı solunum ve ses kısıklığına yol açar. Bu belirtiler acil tıbbi müdahale gerektirir çünkü tam tıkanma hayati tehlike oluşturur.
Karın bölgesinde anjiyoödem şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishale neden olabilir. Bu belirtiler başka hastalıklarla karışabileceğinden tanı zorlaşabilir. Kalıtsal anjiyoödemde karın atakları sık görülür.
Tanı Yöntemleri
Anjiyoödem tanısı genellikle klinik bulgulara dayanır. Detaylı öykü almak kritik öneme sahiptir. Şişliğin başlama zamanı, süresi, tetikleyici faktörler, eşlik eden belirtiler ve aile öyküsü sorgulanır. Fizik muayenede şişliğin lokalizasyonu ve özellikleri değerlendirilir.
Alerjik nedenleri araştırmak için deri prick testleri veya spesifik IgE testleri yapılabilir. Tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri genel sağlık durumunu değerlendirmede yardımcıdır.
Kalıtsal anjiyoödem şüphesinde C4 düzeyi tarama testi olarak kullanılır. C4 düzeyi ataklar arasında bile düşüktür. Tanıyı doğrulamak için C1 inhibitör düzeyi ve fonksiyonu ölçülür. Genetik testler de tanıda yardımcı olabilir.
Tedavi Yaklaşımları
Alerjik anjiyoödem tedavisinde öncelikle tetikleyici faktörden kaçınılmalıdır. Akut ataklarda antihistaminikler, kortikosteroidler ve şiddetli vakalarda epinefrin kullanılır. Anafilaksi riski olan hastalara otomatik epinefrin enjektörü taşımaları önerilir.
ACE inhibitörlerine bağlı anjiyoödemde ilacın derhal kesilmesi gerekir. Alternatif antihipertansif ilaçlara geçilir. Belirtiler ilacın kesilmesinden sonra günler veya haftalar içinde düzelir. Bu tür anjiyoödemde antihistaminikler etkisizdir.
Kalıtsal anjiyoödem tedavisi üç kategoride ele alınır: akut atak tedavisi, kısa süreli profilaksi ve uzun süreli profilaksi. Akut ataklarda C1 inhibitör konsantresi, bradikinin reseptör antagonistleri veya kallikrein inhibitörleri kullanılır. Cerrahi işlemler öncesi kısa süreli profilaksi atakları önler. Sık atak geçiren hastalarda uzun süreli profilaksi yaşam kalitesini artırır.
Acil Durumlar ve Önlemler
Boğaz veya dil şişliği, nefes darlığı veya yutma güçlüğü acil durumu işaret eder. Bu belirtiler görüldüğünde derhal 112 aranmalıdır. Epinefrin enjektörü varsa hemen uygulanmalıdır. Hasta rahat bir pozisyonda tutulmalı ve sakin olması sağlanmalıdır.
Anjiyoödem öyküsü olan kişiler tetikleyicilerini bilmeli ve bunlardan kaçınmalıdır. Tıbbi uyarı bilekliği taşımak acil durumlarda faydalı olabilir. Aile bireyleri ve yakın çevre acil durum planından haberdar edilmelidir.
Sonuç
Anjiyoödem ciddi sonuçlar doğurabilecek bir durum olsa da doğru tanı ve tedavi ile başarıyla yönetilebilir. Belirtilerin farkında olmak ve potansiyel tehlikeleri bilmek hayat kurtarıcı olabilir. Tekrarlayan şişlik atakları yaşayan kişiler mutlaka bir alerji uzmanına başvurarak kapsamlı değerlendirme yaptırmalıdır. Erken tanı ve uygun tedavi ile anjiyoödem hastaları kaliteli bir yaşam sürdürebilir.